Biểu tượng văn hóa ẩm thực của đồng bào Pa Kô

Chúng tôi đến thôn Tà Rụt, xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị để được mục sở thị quy trình làm bánh Aquat - một loại bánh truyền thống, được làm từ gạo nếp của đồng bào Pa Kô (nhóm địa phương thuộc dân tộc Tà Ôi). 

Theo bà Hồ Thị Danh, người đã có kinh nghiệm làm bánh lâu năm, bánh Aquat mang đậm phong vị núi rừng, luôn hiện diện trong đời sống của người Pa Kô, từ những dịp lễ quan trọng đến các nghi thức trong mỗi gia đình, gắn bó với ký ức của nhiều thế hệ.

Với người Pa Kô, công việc gói bánh Aquat được xem là một thước đo về sự đảm đang của phụ nữ. Do vậy, phụ nữ Pa Kô rất coi trọng và có ý thức rèn luyện các kỹ năng như chọn nếp, chọn lá và các công đoạn gói bánh.

Muốn có bánh Aquat ngon, thơm thì phải chọn nếp thật kỹ. Gạo nếp phải là nếp mới, vừa gặt, còn thơm mùi nắng, hạt tròn, mẩy và trắng trong. Người Pa Kô không ngâm gạo mà gói trực tiếp để giữ trọn hương vị tự nhiên. Lá gói bánh phải xanh, có độ dẻo. Đặc biệt, trong quá trình gói, từng công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn trọng. Với cách làm này, bánh sẽ bảo quản được lâu hơn.

Việc gói bánh Aquat đòi hỏi sự khéo léo, thường do phụ nữ đảm nhiệm. Mỗi chiếc bánh là thành quả của sự tỉ mỉ trong từng công đoạn. Khi buộc dây phải chắc tay, bánh phải kín để không bị bung khi luộc. Đặc biệt, người Pa Kô luôn buộc bánh thành từng cặp, tượng trưng cho tình nghĩa vợ chồng keo sơn.

Bánh được tạo hình với 3 phần rõ rệt. Hai đầu nhọn tượng trưng cho sừng trâu, phần thân dưới bè rộng như đầu trâu, thể hiện quan niệm về sự gắn bó giữa con người với tự nhiên.

Biểu tượng của cộng đồng

Không chỉ là món ăn dân dã, quen thuộc, bánh Aquat còn là biểu tượng văn hóa của người Pa Kô. Chiếc bánh mang hình sừng trâu được đồng bào gửi gắm vào đó những quan niệm sống của cộng đồng người Pa Kô nơi đại ngàn Trường Sơn.

Ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt, chị Hồ Thị Lan vẫn thường cùng gia đình gói bánh trong các dịp lễ. Với chị Lan, đó không chỉ là niềm tự hào, mà còn là trách nhiệm trong việc gìn giữ và trao truyền bản sắc văn hóa dân tộc mình cho thế hệ kế cận.

"Khi có khách quý đến nhà, gia chủ mang bánh Aquat ra đãi, như một cách thể hiện sự trân trọng và mến khách. Bánh thường được bày cùng gà luộc và rượu cần, thay cho lời chúc sức khỏe, bình an gửi tới khách", chị Hồ Thị Lan cho biết.

Trong nhịp sống hiện đại, dù nhiều món ăn mới xuất hiện, song bánh Aquat vẫn giữ vị trí đặc biệt trong đời sống của người Pa Kô. Đồng bào vẫn nâng niu món bánh này, như một phần quan trọng của văn hóa ẩm thực và bản sắc dân tộc. Đặc biệt, trong các lễ cưới của đồng bào Pa Kô, bánh Aquat là lễ vật không thể thiếu, như một lời chúc phúc bền lâu dành cho đôi lứa.