Hội thi gắn liền với lễ “dâng xôi - gà” và nghi thức nhập đình dành cho những người đàn ông trong khu phố bước sang tuổi 50 theo phong tục cổ truyền. Người dân cho biết, lễ hội này đã được duy trì từ nhiều đời, trở thành nét sinh hoạt cộng đồng độc đáo mỗi dịp đầu Xuân.

Để tham dự hội thi, các gia đình phải lên kế hoạch chuẩn bị lễ vật từ rất sớm. Năm nay có 14 người tròn 50 tuổi trong làng thực hiện nghi lễ dâng xôi gà theo phong tục truyền thống.

Theo một số gia đình tham gia hội thi chia sẻ, việc lựa chọn và chế biến gà được đặt ra những tiêu chí rất khắt khe, trong đó “nhất dáng, nhì da, thứ ba là sống chín”. Điều này đòi hỏi con gà không chỉ có hình thức đẹp, dáng đứng vững mà còn phải đảm bảo màu da vàng đều, thịt chín kỹ, thể hiện sự chỉn chu và tôn kính trong lễ dâng.

Gà dùng trong hội thi phải là gà trống nặng từ 4 kg trở lên, với mào đỏ, chân móng khỏe, thường là giống gà Hồ hoặc gà Đông Tảo để đảm bảo kích thước và độ “đứng dáng” khi đặt trên mâm.

Gà sau khi làm sạch được buộc lạt, dựng thẳng trên mâm rồi luộc theo phương pháp cổ truyền, với nước nóng được dội từ trên xuống để giữ nguyên vẹn màu da, dáng đứng và chất lượng thịt.

Phần xôi dự thi cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ. Gạo dùng là nếp cái hoa vàng dẻo thơm, được lựa chọn kỹ lưỡng, vo sạch và ngâm trước khi nấu. Mâm xôi khi dựng lên phải trắng phau, bề mặt mịn, không nứt, thường có trọng lượng 15 - 20 kg mỗi mâm.

Sau khi phần thi kết thúc, mâm xôi và gà được chia cho người dân, du khách để “thụ lộc”, tạo không khí đoàn kết cộng đồng. Theo truyền thống, những gia đình có sản phẩm đạt giải thường được tin là sẽ gặp nhiều may mắn trong năm mới, biểu trưng cho sự thịnh vượng, bình an và hạnh phúc.

Hội thi xôi gà Nghi Khúc tại phường Mão Điền không chỉ là một hoạt động văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng đất Kinh Bắc, mà còn là điểm đến hấp dẫn với du khách trong và ngoài tỉnh, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ.