Ra đời từ những năm đầu cách mạng, cơ quan quản lý công tác dân tộc ở Quảng Trị nhanh chóng bén rễ ở cơ sở vùng đồng bào DTTS. Khi bộ máy còn đơn sơ, cán bộ còn ít, những người làm công tác dân tộc đã vượt núi, băng rừng, đến từng bản làng vùng sâu. Họ nói tiếng dân bản, hiểu phong tục, vận động đồng bào các DTTS ở vùng biên tin Đảng, theo cách mạng. Chính từ sự gần gũi đó, niềm tin và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được vun đắp vững bền.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, công tác dân tộc gắn chặt với vận động đồng bào các DTTS đoàn kết chung sức chống giặc. Đồng bào các DTTS ở Quảng Trị một lòng theo Đảng, tham gia góp lương thực, gùi đạn tải lương ra tiền tuyến. Nhiều bản làng ở Quảng Trị đã trở thành hậu phương tại chỗ vừa chống giặc vừa tăng gia sản xuất để cấp lương cho bộ đội. Những tên làng tên bản như Cự Nẫm, Làng Vây, Khe Sanh... đã trở thành pháo đài chống giặc bất khả chiến bại. Tinh thần đoàn kết không còn là khẩu hiệu mà trở thành sức mạnh hiện hữu trong lòng đồng bào các DTTS ở Quảng Trị.

Đến những năm chống Mỹ, những bản làng men theo dãy Trường Sơn ở Quảng Trị trở thành tuyến lửa. Dấu chân đồng bào các DTTS Bru Vân Kiều, Tà Ôi, Chứt đã in đậm trên cung đường Hồ Chí Minh huyền thoại để vá hố bom, đào ụ đạn để thông xe ra chiến trường. Trong mưa bom bão đạn, đồng bào vừa sản xuất, vừa chiến đấu. Họ dũng cảm, kiên trung giữ đường, giữ rừng, giữ mạch máu giao thông. Công tác dân tộc lúc này là chỗ dựa tinh thần, là sợi dây gắn kết, giúp đồng bào vững vàng trước mọi thử thách.

Hòa bình lập lại, khó khăn vẫn bủa vây vùng miền núi, vùng đồng bào DTTS ở Quảng Trị. Hạ tầng gần như bị xóa trắng, đời sống đồng bào các DTTS thiếu thốn đủ bề. Những người làm công tác dân tộc lại tiếp tục hành trình mới. Họ cùng dân dựng lại bản làng, vận động đồng bào định canh định cư thiết lập cuộc sống thời hậu chiến.

Những cán bộ làm công tác dân tộc bám bản hướng dẫn đồng bào khai hoang khẩn hóa trồng lúa nước từng bước làm chủ lương thực. Từng cánh đồng được phủ xanh, từng mái nhà mới được dựng lên… cuộc sống đồng bào các DTTS ở Quảng Trị không ngừng được cải thiện.

Năm 1989, tỉnh Quảng Trị được tái lập tách ra từ Bình Trị Thiên. Công tác dân tộc có bước chuyển rõ nét, bộ máy được kiện toàn. Chức năng quản lý Nhà nước về công tác dân tộc được xác lập hoàn chỉnh. Từ tỉnh đến cơ sở, công tác dân tộc đi vào nền nếp. Vai trò tham mưu chính sách dân tộc, công tác dân tộc ngày càng rõ. Những quyết sách sát thực tiễn bắt đầu phát huy hiệu quả, đời sống đồng bào ngày càng được nâng lên.

Bước vào thời kỳ đổi mới, các chương trình lớn của Đảng và Nhà nước được triển khai mạnh mẽ tại Quảng Trị. Từ Chương trình 135 đến các chính sách hỗ trợ nhà ở, đất ở, nước sinh hoạt, tất cả đã tạo lực đẩy quan trọng. Những con đường mới mở ra nối liền các bản vùng cao đến trung tâm xã. Điện lưới cũng từng bước được phủ về bản, trường học, trạm y tế mọc lên. Vùng cao Quảng Trị dần thay da đổi thịt theo từng quyết sách mà Đảng và Nhà nước đã triển khai.

Năm 2025 đánh dấu một bước chuyển quan trọng khi Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Quảng Trị được thành lập. Bộ máy được tinh gọn, công tác dân tộc và tôn giáo được quản lý thống nhất. Đây không chỉ là sự thay đổi về tổ chức, mà còn là bước đi nhằm nâng cao hiệu lực quản lý, đáp ứng yêu cầu mới.

Hôm nay, trên những bản làng từng gian khó, diện mạo đã khác xưa. Đường ô tô đến tận trung tâm bản, điện thắp sáng từng nếp nhà. Nước sạch về tận từng hộ, cuộc sống đồng bào dần ổn định. Những đổi thay ấy không đến trong một sớm một chiều, mà là kết quả của hành trình bền bỉ của những con người làm việc trong cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân tộc.

Phát huy truyền thống 80 năm, ngành quản lý Nhà nước về công tác dân tộc tỉnh Quảng Trị tiếp tục chọn cách đi từ cơ sở. Tiếp tục sát dân, hiểu dân để tham mưu hoàn thiện chính sách về công tác dân tộc, chính sách dân tộc. Mục tiêu không đổi là nâng cao đời sống đồng bào, phát triển bền vững, không để ai bị bỏ lại phía sau.

80 năm là một hành trình dài, hành trình ấy được viết bằng mồ hôi, tâm huyết của nhiều thế hệ cán bộ trong ngành quản lý nhà nước về công tác dân tộc. Hành trình ấy được nuôi dưỡng bằng niềm tin của đồng bào. Cán bộ trong ngành quản lý nhà nước về công tác dân tộc tại Quảng Trị sẽ tiếp tục cùng đồng bào các DTTS xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc “chắc từ rễ, bền từ gốc, xum xuê cành lá”.